Artykuły, poradniki i wiedza na temat zdrowia psychicznego, ADHD, autyzmu, depresji i innych tematów związanych z neuroatypowością.
Jeśli potrzebujesz profesjonalnej pomocy, skontaktuj się z nami. Nasi specjaliści są gotowi, by Ci pomóc.
AuDHD to termin łączący dwie diagnozy: autyzm (Autism) i ADHD (Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder), opisujący współwystępowanie obu odmienności neurorozwojowych u jednej osoby. Przez dziesięciolecia DSM uznawał te diagnozy za wzajemnie wykluczające się — dopiero w 2013 roku, wraz z publikacją DSM-5, dopuszczono ich jednoczesne rozpoznanie [1].
Współwystępowanie ADHD i autyzmu nie jest rzadkością. Metaanalizy wskazują, że:
AuDHD to nie prosta suma ADHD i autyzmu, ale jakościowo odmienny profil neuroróżnorodności — często o sprzecznych wewnętrznie potrzebach, unikalnych wyzwaniach i wyjątkowych zdolnościach. Fundacja Pandora rozumie tę złożoność i oferuje zintegrowane wsparcie dla osób z AuDHD.
Podejrzewasz u siebie AuDHD? Sprawdź nasze usługi poniżej.
Historia podwójnej diagnozy. Przed 2013 rokiem DSM-IV-TR wykluczał jednoczesną diagnozę ADHD i autyzmu — obowiązywała hierarchia: jeśli osoba miała autyzm, nie można było dodatkowo zdiagnozować ADHD [1]. Ta decyzja nie miała podstaw empirycznych — badania z tamtego okresu konsekwentnie pokazywały wysokie wskaźniki współwystępowania, szczególnie w badaniach z użyciem bliźniąt [6].
DSM-5 (2013) usunął tę barierę, a DSM-5-TR (2022) dodatkowo podkreślił znaczenie oceny współwystępowania. Szacuje się, że zmiana ta umożliwiła diagnozę milionom osób, które wcześniej otrzymywały niepełny obraz kliniczny.
Dlaczego AuDHD to coś więcej niż suma części. Badania wskazują, że współwystępowanie ADHD i autyzmu nie polega po prostu na dodaniu cech obu — tworzy ono unikalny, emergentny profil [7]:
Dowiedz się więcej:
Ten materiał jest aktualnie opracowywany i weryfikowany przez zespół naszych ekspertów. Nowy artykuł pojawi się już niedługo.
Ten materiał jest aktualnie opracowywany i weryfikowany przez zespół naszych ekspertów. Nowy artykuł pojawi się już niedługo.
Ten materiał jest aktualnie opracowywany i weryfikowany przez zespół naszych ekspertów. Nowy artykuł pojawi się już niedługo.
Rozpoznanie AuDHD jest złożone diagnostycznie, ponieważ cechy jednej odmienności mogą maskować cechy drugiej, prowadząc do niepełnej diagnozy.
Wewnętrzne sprzeczności — kluczowy wskaźnik. Osoby z AuDHD często doświadczają napięć między przeciwstawnymi potrzebami:
Maskowanie diagnostyczne. W praktyce klinicznej często dochodzi do sytuacji, w których jedna diagnoza "przysłania" drugą [10]:
Profil sensoryczny. Większość osób z AuDHD doświadcza znaczących różnic w przetwarzaniu sensorycznym. Charakterystyczne jest łączenie nadwrażliwości na pewne bodźce (np. dźwięki, światło — typowe dla autyzmu) z jednoczesnym poszukiwaniem intensywnych wrażeń sensorycznych (typowe dla ADHD) [8].
Dowiedz się więcej:
Ten materiał jest aktualnie opracowywany i weryfikowany przez zespół naszych ekspertów. Nowy artykuł pojawi się już niedługo.
Ten materiał jest aktualnie opracowywany i weryfikowany przez zespół naszych ekspertów. Nowy artykuł pojawi się już niedługo.
Ten materiał jest aktualnie opracowywany i weryfikowany przez zespół naszych ekspertów. Nowy artykuł pojawi się już niedługo.
Diagnoza AuDHD wymaga szczególnie starannego procesu diagnostycznego — standardowe narzędzia diagnostyczne nie zawsze uchwytują pełny obraz, gdy obie odmienności współwystępują [12].
Rekomendowana ścieżka diagnostyczna:
Szczególne wyzwania diagnostyczne:
Dowiedz się więcej:
Ten materiał jest aktualnie opracowywany i weryfikowany przez zespół naszych ekspertów. Nowy artykuł pojawi się już niedługo.
Ten materiał jest aktualnie opracowywany i weryfikowany przez zespół naszych ekspertów. Nowy artykuł pojawi się już niedługo.
Ten materiał jest aktualnie opracowywany i weryfikowany przez zespół naszych ekspertów. Nowy artykuł pojawi się już niedługo.
Leczenie i wsparcie w AuDHD wymaga podejścia zintegrowanego, które uwzględnia wzajemne interakcje między obiema odmiennościami. Interwencje, które są skuteczne w pojedynczym ADHD lub autyzmie, w AuDHD mogą działać inaczej [14].
Farmakoterapia — szanse i ryzyka:
Psychoterapia — co działa:
Czego unikać:
Dowiedz się więcej:
Ten materiał jest aktualnie opracowywany i weryfikowany przez zespół naszych ekspertów. Nowy artykuł pojawi się już niedługo.
Ten materiał jest aktualnie opracowywany i weryfikowany przez zespół naszych ekspertów. Nowy artykuł pojawi się już niedługo.
Ten materiał jest aktualnie opracowywany i weryfikowany przez zespół naszych ekspertów. Nowy artykuł pojawi się już niedługo.
Życie z AuDHD to unikalne doświadczenie, które niesie zarówno specyficzne wyzwania, jak i wyjątkowe zdolności. Perspektywa samorzecznicza i badania jakościowe podkreślają, że kluczem do dobrostanu jest akceptacja własnej podwójnej tożsamości neuroróżnorodnej i znalezienie środowiska, które ją wspiera [19].
Mocne strony profilu AuDHD:
Codzienne strategie, które pomagają:
Dowiedz się więcej:
Ten materiał jest aktualnie opracowywany i weryfikowany przez zespół naszych ekspertów. Nowy artykuł pojawi się już niedługo.
Ten materiał jest aktualnie opracowywany i weryfikowany przez zespół naszych ekspertów. Nowy artykuł pojawi się już niedługo.
Ten materiał jest aktualnie opracowywany i weryfikowany przez zespół naszych ekspertów. Nowy artykuł pojawi się już niedługo.
Pełny przewodnik i rzetelna baza wiedzy na temat ADHD. Sprawdzone informacje, artykuły i wsparcie od specjalistów.
Pełny przewodnik i rzetelna baza wiedzy na temat Autyzm (ASD). Sprawdzone informacje, artykuły i wsparcie od specjalistów.
Treść tej strony opiera się na aktualnych badaniach naukowych i uznanych wytycznych klinicznych:
[1] American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed., text rev.). Washington, DC: APA.
[2] Leitner, Y. (2014). The co-occurrence of autism and attention deficit hyperactivity disorder in children — what do we know? Frontiers in Human Neuroscience, 8, 268. https://doi.org/10.3389/fnhum.2014.00268
[3] Joshi, G., Faraone, S.V., Wozniak, J., i in. (2017). Symptom profile of ADHD in youth with high-functioning autism spectrum disorder: a comparative study in psychiatrically referred populations. Journal of Attention Disorders, 21(10), 846–855. https://doi.org/10.1177/1087054714543368
[4] Grzadzinski, R., Dick, C., Lord, C., Bishop, S. (2016). Parent-reported and clinician-observed autism spectrum disorder (ASD) symptoms in children with attention deficit/hyperactivity disorder (ADHD): implications for practice under DSM-5. Molecular Autism, 7, 7. https://doi.org/10.1186/s13229-016-0072-1
[5] Rong, Y., Yang, C.-J., Jin, Y., Wang, Y. (2021). Prevalence of attention-deficit/hyperactivity disorder in individuals with autism spectrum disorder: a meta-analysis. Research in Autism Spectrum Disorders, 83, 101759. https://doi.org/10.1016/j.rasd.2021.101759
[6] Ghirardi, L., Brikell, I., Kuja-Halkola, R., i in. (2018). The familial co-aggregation of ASD and ADHD: a register-based cohort study. Molecular Psychiatry, 23(2), 257–262. https://doi.org/10.1038/mp.2017.17
[7] Sokolova, E., Oerlemans, A.M., Rommelse, N.N., i in. (2017). A causal and mediation analysis of the comorbidity between attention deficit hyperactivity disorder (ADHD) and autism spectrum disorder (ASD). Journal of Autism and Developmental Disorders, 47(6), 1595–1604. https://doi.org/10.1007/s10803-017-3083-7
[8] Lane, A.E., Young, R.L., Baker, A.E.Z., Angley, M.T. (2010). Sensory processing subtypes in autism: association with adaptive behavior. Journal of Autism and Developmental Disorders, 40(1), 112–122. https://doi.org/10.1007/s10803-009-0840-2
[9] Murray, A.L., Booth, T., Eisner, M., Auyeung, B., Murray, G., Ribeaud, D. (2019). An analysis of the joint trajectories of ADHD and autism spectrum disorder symptoms in childhood and adolescence. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 60(5), 557–565.
[10] Miodovnik, A., Harstad, E., Sideridis, G., Huntington, N. (2015). Timing of the diagnosis of attention-deficit/hyperactivity disorder and autism spectrum disorder. Pediatrics, 136(4), e830–e837. https://doi.org/10.1542/peds.2015-1002
[11] Hinshaw, S.P., Nguyen, P.T., O'Grady, S.M., Rosenthal, E.A. (2021). Annual Research Review: Attention-deficit/hyperactivity disorder in girls and women: underrepresentation, longitudinal processes, and key directions. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 63(4), 484–496. https://doi.org/10.1111/jcpp.13480
[12] Kentrou, V., de Veld, D.M.J., Mataw, K.J.K., Begeer, S. (2019). Delayed autism spectrum disorder recognition in children and adolescents previously diagnosed with attention-deficit/hyperactivity disorder. Autism, 23(4), 1065–1072. https://doi.org/10.1177/1362361318785171
[13] Lord, C., Rutter, M., DiLavore, P.C., Risi, S., Gotham, K., Bishop, S.L. (2012). Autism Diagnostic Observation Schedule, Second Edition (ADOS-2). Torrance, CA: Western Psychological Services.
[14] Young, S., Hollingdale, J., Absoud, M., i in. (2020). Guidance for identification and treatment of individuals with attention deficit/hyperactivity disorder and autism spectrum disorder based upon expert consensus. BMC Medicine, 18, 146. https://doi.org/10.1186/s12916-020-01585-y
[15] Santosh, P.J., Sattar, S., Canagaratnam, M. (2011). Efficacy and tolerability of pharmacotherapies for attention-deficit hyperactivity disorder in adults with autism spectrum disorder. CNS Drugs, 25(10), 737–763.
[16] Research Units on Pediatric Psychopharmacology (RUPP) Autism Network. (2005). Randomized, controlled, crossover trial of methylphenidate in pervasive developmental disorders with hyperactivity. Archives of General Psychiatry, 62(11), 1266–1274. https://doi.org/10.1001/archpsyc.62.11.1266
[17] Spain, D., Sin, J., Chalder, T., Murphy, D., Happé, F. (2015). Cognitive behaviour therapy for adults with autism spectrum disorders and psychiatric co-morbidity: a review. Research in Autism Spectrum Disorders, 9, 151–162. https://doi.org/10.1016/j.rasd.2014.10.019
[18] Pahnke, J., Hirvikoski, T., Bjureberg, J., i in. (2019). Acceptance and commitment therapy for autistic adults: an open pilot study in a psychiatric outpatient context. Journal of Contextual Behavioral Science, 13, 34–41. https://doi.org/10.1016/j.jcbs.2019.04.002
[19] Crane, L., Adams, F., Harper, G., Welch, J., Pellicano, E. (2019). 'Something needs to change': mental health experiences of young autistic adults in England. Autism, 23(2), 477–493. https://doi.org/10.1177/1362361318757048
[20] White, H.A., Shah, P. (2006). Uninhibited imaginations: creativity in adults with attention-deficit/hyperactivity disorder. Personality and Individual Differences, 40(6), 1121–1131. https://doi.org/10.1016/j.paid.2005.11.007
[21] Fletcher-Watson, S., Bird, G. (2020). Autism and empathy: what are the real links? Autism, 24(1), 3–6. https://doi.org/10.1177/1362361319883506
[22] Faraone, S.V., Larsson, H. (2019). Genetics of attention deficit hyperactivity disorder. Molecular Psychiatry, 24(4), 562–575. https://doi.org/10.1038/s41380-018-0070-0
[23] Sandin, S., Lichtenstein, P., Kuja-Halkola, R., Hultman, C., Larsson, H., Reichenberg, A. (2017). The heritability of autism spectrum disorder. JAMA, 318(12), 1182–1184. https://doi.org/10.1001/jama.2017.12141
Kompleksowa diagnostyka spektrum autyzmu, ADHD oraz innych różnic neurorozwojowych dla młodzieży 15+ i dorosłych.
Umów wizytęPrecyzyjne różnicowanie między zaburzeniami i trudnościami psychicznymi w celu trafnej diagnozy i właściwego leczenia.
Umów wizytę
