Artykuły, poradniki i wiedza na temat zdrowia psychicznego, ADHD, autyzmu, depresji i innych tematów związanych z neuroatypowością.
Jeśli potrzebujesz profesjonalnej pomocy, skontaktuj się z nami. Nasi specjaliści są gotowi, by Ci pomóc.
ADHD (zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder) to zaburzenie neurorozwojowe o podłożu neurobiologicznym, z istotnym komponentem genetycznym — odziedziczalność szacuje się na około 74% [1]. Nie jest to skutek złego wychowania, "lenistwo" ani "wada charakteru". ADHD wynika z odmienności w funkcjonowaniu mózgu, obejmujących m.in. obniżoną aktywność w korze przedczołowej oraz nieprawidłowości w układach dopaminergicznym i noradrenergicznym [2].
Szacuje się, że ADHD występuje u około 5,3% dzieci i młodzieży na świecie [3] oraz u około 2,5–2,8% dorosłych [4]. W Polsce, według szacunków ekspertów, odsetek ten jest zbliżony, jednak wciąż wiele osób pozostaje niezdiagnozowanych — zwłaszcza kobiety i osoby z typem z przewagą deficytu uwagi [5].
Fundacja Pandora oferuje rzetelną psychoedukację, wsparcie w procesie diagnozy oraz terapię opartą na dowodach naukowych, dostosowaną do indywidualnych potrzeb osób neuroatypowych.
Potrzebujesz diagnozy lub wsparcia? Sprawdź nasze usługi poniżej.
ADHD to przewlekłe zaburzenie neurorozwojowe, którego objawy — zgodnie z klasyfikacją DSM-5-TR — muszą utrzymywać się co najmniej 6 miesięcy, występować przed 12. rokiem życia i powodować istotne trudności w funkcjonowaniu w co najmniej dwóch obszarach (np. szkoła/praca, dom, relacje) [6].
Wyróżnia się trzy grupy objawów:
ADHD jest spektrum — każda osoba doświadcza go inaczej, a natężenie objawów może zmieniać się w czasie i w zależności od kontekstu (np. środowiska, poziomu stresu).
Dowiedz się więcej:
Ten materiał jest aktualnie opracowywany i weryfikowany przez zespół naszych ekspertów. Nowy artykuł pojawi się już niedługo.
Ten materiał jest aktualnie opracowywany i weryfikowany przez zespół naszych ekspertów. Nowy artykuł pojawi się już niedługo.
Ten materiał jest aktualnie opracowywany i weryfikowany przez zespół naszych ekspertów. Nowy artykuł pojawi się już niedługo.
Zgodnie z DSM-5-TR wyróżnia się trzy prezentacje ADHD [6]:
Obraz kliniczny zmienia się z wiekiem. U dzieci dominuje nadruchliwość i impulsywność, które u nastolatków i dorosłych często przechodzą w wewnętrzny niepokój, trudności z regulacją emocji i zaburzenia funkcji wykonawczych (tzw. executive dysfunction) [7]. ADHD u dorosłych wiąże się z podwyższonym ryzykiem trudności zawodowych, problemów w relacjach i współwystępujących zaburzeń psychicznych — zwłaszcza depresji i zaburzeń lękowych [8].
Dowiedz się więcej:
Ten materiał jest aktualnie opracowywany i weryfikowany przez zespół naszych ekspertów. Nowy artykuł pojawi się już niedługo.
Ten materiał jest aktualnie opracowywany i weryfikowany przez zespół naszych ekspertów. Nowy artykuł pojawi się już niedługo.
Ten materiał jest aktualnie opracowywany i weryfikowany przez zespół naszych ekspertów. Nowy artykuł pojawi się już niedługo.
Diagnoza ADHD w Polsce powinna opierać się na wieloetapowym procesie zgodnym z wytycznymi NICE (National Institute for Health and Care Excellence) [9] oraz standardami Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Obejmuje on:
Diagnozę ADHD u dorosłych może postawić lekarz psychiatra (w ramach NFZ lub prywatnie). Diagnozę u dzieci — psychiatra dziecięcy lub zespół diagnostyczny w poradni psychologiczno-pedagogicznej.
Dowiedz się więcej:
Ten materiał jest aktualnie opracowywany i weryfikowany przez zespół naszych ekspertów. Nowy artykuł pojawi się już niedługo.
Ten materiał jest aktualnie opracowywany i weryfikowany przez zespół naszych ekspertów. Nowy artykuł pojawi się już niedługo.
Ten materiał jest aktualnie opracowywany i weryfikowany przez zespół naszych ekspertów. Nowy artykuł pojawi się już niedługo.
Zgodnie z międzynarodowymi wytycznymi, leczenie ADHD powinno być multimodalne — łączące interwencje farmakologiczne, psychoterapeutyczne i środowiskowe [9][11].
Farmakoterapia jest najskuteczniejszą metodą redukcji objawów ADHD — metaanalizy wskazują na wysoką skuteczność leków stymulujących (metylofenidat, dostępny w Polsce jako m.in. Medikinet, Concerta, Symkinet) oraz niestymulujących (atomoksetyna — Strattera) [11]. Leki poprawiają funkcjonowanie u około 70% osób z ADHD [12]. W Polsce od 2023 roku dostępna jest również lisdeksamfetamina (Elvanse).
Psychoterapia poznawczo-behawioralna (CBT) dostosowana do ADHD jest rekomendowana zwłaszcza u dorosłych — uczy strategii radzenia sobie z deficytami funkcji wykonawczych, prokrastynacją i regulacją emocji [13].
Psychoedukacja stanowi fundament leczenia — zrozumienie własnego mózgu i mechanizmów ADHD zmniejsza samokrytycyzm i zwiększa skuteczność innych interwencji [9].
Dowiedz się więcej:
Ten materiał jest aktualnie opracowywany i weryfikowany przez zespół naszych ekspertów. Nowy artykuł pojawi się już niedługo.
Ten materiał jest aktualnie opracowywany i weryfikowany przez zespół naszych ekspertów. Nowy artykuł pojawi się już niedługo.
Ten materiał jest aktualnie opracowywany i weryfikowany przez zespół naszych ekspertów. Nowy artykuł pojawi się już niedługo.
Życie z ADHD to codzienne zarządzanie objawami, ale także odkrywanie unikalnych mocnych stron — wielu dorosłych z ADHD ma zdolność do hiperfokusu, wysoką kreatywność, spontaniczność i nieszablonowe myślenie [14].
Badania wskazują, że kluczowe znaczenie mają:
Dowiedz się więcej:
Ten materiał jest aktualnie opracowywany i weryfikowany przez zespół naszych ekspertów. Nowy artykuł pojawi się już niedługo.
Ten materiał jest aktualnie opracowywany i weryfikowany przez zespół naszych ekspertów. Nowy artykuł pojawi się już niedługo.
Ten materiał jest aktualnie opracowywany i weryfikowany przez zespół naszych ekspertów. Nowy artykuł pojawi się już niedługo.
Ten materiał jest aktualnie opracowywany i weryfikowany przez zespół naszych ekspertów. Nowy artykuł pojawi się już niedługo.
Pełny przewodnik i rzetelna baza wiedzy na temat Autyzm (ASD). Sprawdzone informacje, artykuły i wsparcie od specjalistów.
Pełny przewodnik i rzetelna baza wiedzy na temat AuDHD. Sprawdzone informacje, artykuły i wsparcie od specjalistów.
Treść tej strony opiera się na aktualnych badaniach naukowych i uznanych wytycznych klinicznych:
[1] Faraone, S.V., Larsson, H. (2019). Genetics of attention deficit hyperactivity disorder. Molecular Psychiatry, 24(4), 562–575. https://doi.org/10.1038/s41380-018-0070-0
[2] Arnsten, A.F.T. (2009). Toward a new understanding of attention-deficit hyperactivity disorder pathophysiology. CNS Drugs, 23(Suppl 1), 33–41. https://doi.org/10.2165/00023210-200923000-00005
[3] Polanczyk, G., de Lima, M.S., Horta, B.L., Biederman, J., Rohde, L.A. (2007). The worldwide prevalence of ADHD: a systematic review and metaregression analysis. American Journal of Psychiatry, 164(6), 942–948. https://doi.org/10.1176/ajp.2007.164.6.942
[4] Simon, V., Czobor, P., Bálint, S., Mészáros, Á., Bitter, I. (2009). Prevalence and correlates of adult attention-deficit hyperactivity disorder: meta-analysis. British Journal of Psychiatry, 194(3), 204–211. https://doi.org/10.1192/bjp.bp.107.048827
[5] Hinshaw, S.P., Nguyen, P.T., O'Grady, S.M., Rosenthal, E.A. (2021). Annual Research Review: Attention-deficit/hyperactivity disorder in girls and women: underrepresentation, longitudinal processes, and key directions. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 63(4), 484–496. https://doi.org/10.1111/jcpp.13480
[6] American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed., text rev.). Washington, DC: APA.
[7] Barkley, R.A. (2015). Attention-Deficit Hyperactivity Disorder: A Handbook for Diagnosis and Treatment (4th ed.). New York: Guilford Press.
[8] Kessler, R.C., Adler, L., Barkley, R., i in. (2006). The prevalence and correlates of adult ADHD in the United States: results from the National Comorbidity Survey Replication. American Journal of Psychiatry, 163(4), 716–723. https://doi.org/10.1176/ajp.2006.163.4.716
[9] National Institute for Health and Care Excellence. (2018). Attention deficit hyperactivity disorder: diagnosis and management (NICE guideline NG87). https://www.nice.org.uk/guidance/ng87
[10] Kooij, J.J.S., Francken, M.H. (2010). Diagnostisch Interview voor ADHD bij volwassenen (DIVA 2.0). DIVA Foundation.
[11] Cortese, S., Adamo, N., Del Giovane, C., i in. (2018). Comparative efficacy and tolerability of medications for attention-deficit hyperactivity disorder in children, adolescents, and adults: a systematic review and network meta-analysis. The Lancet Psychiatry, 5(9), 727–738. https://doi.org/10.1016/S2215-0366(18)30269-4
[12] Spencer, T.J., Biederman, J., Wilens, T.E., Faraone, S.V. (2002). Overview and neurobiology of attention-deficit/hyperactivity disorder. Journal of Clinical Psychiatry, 63(Suppl 12), 3–9.
[13] Safren, S.A., Sprich, S., Mimiaga, M.J., i in. (2010). Cognitive behavioral therapy vs relaxation with educational support for medication-treated adults with ADHD and persistent symptoms. JAMA, 304(8), 875–880. https://doi.org/10.1001/jama.2010.1192
[14] White, H.A., Shah, P. (2006). Uninhibited imaginations: creativity in adults with attention-deficit/hyperactivity disorder. Personality and Individual Differences, 40(6), 1121–1131. https://doi.org/10.1016/j.paid.2005.11.007
[15] Den Heijer, A.E., Groen, Y., Tucha, L., i in. (2017). Sweat it out? The effects of physical exercise on cognition and behavior in children and adults with ADHD: a systematic literature review. Journal of Neural Transmission, 124(Suppl 1), 3–26. https://doi.org/10.1007/s00702-016-1593-7
[16] Hvolby, A. (2015). Associations of sleep disturbance with ADHD: implications for treatment. ADHD Attention Deficit and Hyperactivity Disorders, 7(1), 1–18. https://doi.org/10.1007/s12402-014-0151-0
[17] Faraone, S.V., Biederman, J., Mick, E. (2006). The age-dependent decline of attention deficit hyperactivity disorder: a meta-analysis of follow-up studies. Psychological Medicine, 36(2), 159–165. https://doi.org/10.1017/S003329170500471X
[18] Bloch, M.H., Qawasmi, A. (2011). Omega-3 fatty acid supplementation for the treatment of children with attention-deficit/hyperactivity disorder symptomatology: systematic review and meta-analysis. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 50(10), 991–1000. https://doi.org/10.1016/j.jaac.2011.06.008
Kompleksowa diagnostyka spektrum autyzmu, ADHD oraz innych różnic neurorozwojowych dla młodzieży 15+ i dorosłych.
Umów wizytęTerapeutyczne podejście oparte na nauce, wykorzystujące techniki CBT oraz podejścia trzeciej fali – ACT (Acceptance and Commitment Therapy) i CFT (Compassion Focused Therapy).
Umów wizytę
